In partnership with

Hallo,

Het is hoog zomer, de politiek is op reces, velen van ons gaan op vakantie. Maar economisch nieuws gaat altijd door. In deze Achter de Cijfers neem ik een rapportje over de erfbelasting door. De meest gehate belasting. 12% van de Nederlanders wil dat die wordt afgeschaft, leert een peiling van drie jaar geleden. Andere belastingen worden als eerlijker gezien door deze tegenstanders. Toch zijn er ook juist veel mensen die vinden dat de overheid erfenissen best zwaarder mag belasten. Vooral de aankomende babyboom-erfenisgolf. Wat het CPB erover schreef, bespreek ik hieronder. Verder zoom ik in op de overvolle sociale fondsen. Is het wenselijk dat premies voor WW en WIA stelselmatig te hoog zijn? Tot slot bekijken we de AIQ. Wat dat is, lees je hieronder.

Veel leesplezier!

Martin

Erfbelasting

Het Centraal Planbureau (CPB) doet in zijn persbericht alsof het nieuws is, veel media hobbelen er achteraan. De rekenmeesters schrijven: “Nieuw onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) brengt in kaart hoe Nederlanders denken over erfbelasting en hoe opvattingen over ongelijkheid, economische kansen en overheid daarmee samenhangen.”

In werkelijkheid dist het CPB een drie jaar oude peiling op waaruit zou moeten blijken dat een meerderheid van de Nederlanders voor een hogere erfbelasting is. En dan ook nog een progressieve.

Om te beginnen vind ik het al wonderlijk dat het CPB enquêtes als nieuws brengt. Zij zijn toch van de economische analyse? Wat doet een opiniepeiling dan in hun rapport? En kan het CPB wel de conclusie trekken dat de meerderheid een hogere belasting wil?

Aan 4.500 mensen is gevraagd wat hun ideale tarief zou zijn als ouders hun kind 10.000, 100.000 of 1.000.000 euro nalaten. Daar komt respectievelijk 4%, 11% en 25% uit. Vooraf is de geënquêteerden niet verteld wat de tarieven nu zijn. En dat er ook een belastingvrije drempel is.

In ons belastingstelsel is 26.230 euro voor een kind vrijgesteld. Vervolgens moet er 10% belasting worden betaald over de eerste 158.669 euro en 20% daarboven. De ‘ideale’ tarieven van de 4.500 ondervraagden liggen daar inderdaad boven. Aan die mensen is niet gevraagd: vind je dat de belasting omhoog moet?

Voorstanders van een zwaardere belasting op vermogen hebben de conclusies van het CPB juichend ontvangen. Dit onderzoek zou aantonen dat Nederlanders het in meerderheid met ze eens zijn. Maar die voorstanders bedoelen meestal dat vooral heel hoge vermogens zwaarder belast moeten worden. Over de uitslag dat ook de kleine erfenis van 10.000 euro tegen 4% moet worden belast, hoor ik ze niet.

De suggestie wordt gewekt dat dit onderzoek laat zien dat de erfbelasting op de schop moet, als het aan de Nederlanders ligt. Ik betwijfel dat. Gaan we kleine erfenissen, die nu zijn vrijgesteld, dan ook belasten? En is een verhoging van het tarief van 10% naar 11% en van 20% naar 25% dan die grote ommezwaai die gelijkheidsdenkers voorstaan?

Het is in ieder geval duidelijk dat plannen van Pro en D66, die in hun verkiezingsprogramma’s ook kinderen 30% en 40% willen laten betalen, geen steun krijgen blijkens deze peiling. Wat we met deze peiling niet weten is hoe een erfenis van 200.000 euro of 400.000 euro moet worden belast? Ook tegen 11%? Dan zou de erfbelasting dus verlaagd moeten worden.

Dat de ondervraagden voorstander zijn een progressieve belasting is ook helemaal niets nieuws. Want zo’n progressieve belasting hebben we dus al. Grotere erfenissen worden nu al zwaarder belast. En kleinkinderen betalen 36% en overige erfgenamen (broer/zus) 40%.

Oftewel: hoe gretig dit onderzoek van het CPB ook wordt aangegrepen door mensen die de vermogens willen afromen, het rapport voegt vrij weinig toe. De cijfers over tarieven en inkomsten zijn netjes op een rijtje gezet, er wordt verwezen naar een peiling van drie jaar terug en dat was het dan.

Sociale fondsen

Het is doodstil rond de gesprekken die werkgevers en vakbonden voeren. In ons kennismakingsinterview zei kersverse MKB-Nederland-voorzitter Marijke Vuik dat de zes voorzitters nog niet met z’n allen om tafel hebben gezeten. Zes, je leest het goed. De voorzitters worden vertegenwoordigd door VNO-NCW, MKB-Nederland en LTO, de vakbeweging door FNV, CNV en VCP.

Dat zij nog geen formeel overleg hebben gehad, zegt op zichzelf nog niets. De kans is groot dat er eerst in kleiner comité afgetast wordt hoe de contouren van een Sociaal Akkoord eruit kunnen zien voordat alle spelers met elkaar gaan praten. Doorgaans trekken VNO-NCW en FNV de kar.

Over één ding lijken werkgevers en vakbonden het steeds meer eens te worden: de sociale fondsen zitten veel te vol omdat stelselmatig te hoge premies voor WW en WIA zijn vastgesteld. De uitkeringen bij werkloosheid en arbeidsongeschiktheid worden gefinancierd uit twee fondsen, het Algemene Werkloosheidsfonds (AWF) en het Arbeidsongeschiktheidsfonds (AOf). Met name die tweede zit overvol.

Emeritus hoogleraar Flip de Kam noemde deze sociale fondsen al ‘moddervette spaarvarkens’. Van lezers krijg ik regelmatig vragen hierover en ook op X zie je dat veel mensen niet begrijpen waarom er dan toch miljarden moeten worden bezuinigd op de sociale zekerheid.

Hoewel die fondsen bedoeld zijn voor de uitkeringen, worden ze op papier toch meegenomen in de rijksbegroting. Het UWV moet namelijk verplicht schatkistbankieren. Het geld staat dus op rekening van Financiën. Nu wordt dat geld niet rechtstreeks gebruikt voor andere dingen, zoals de aanschaf van tanks of onderhoud van scholen. Maar omdat er grote overschotten zijn bij de sociale fondsen, kan de schatkist op andere plekken tekorten hebben.

Het kabinet bezuinigt dan ook niet omdat er te weinig geld in die fondsen zou zitten. Nee, die fondsen lopen integraal mee voor het begrotingstekort en overvolle fondsen helpen om het tekort enigszins op orde te houden.

En nu de eensgezindheid van werkgevers en vakbonden. FNV en CNV maken zich er hard voor niet meer op deze manier om te gaan met de fondsen. Zij willen weer lastendekkende premies, zodat de rechtstreekse link tussen premie en uitkering wordt hersteld. Het zijn immers werknemersverzekeringen en bij een verzekering wordt de hoogte van de premies vastgesteld op basis van het verzekerde risico en de schadelast.

Toen ik er een groot verhaal over maakte, hielden de werkgevers de boot nog een beetje af. Maar in het interview met Marijke Vuik bleken zij wel degelijk voorstander te zijn van deze systematiek. Ook uit eigenbelang natuurlijk. Want: a) de premies kunnen dan omlaag en b) de huidige werkgeverspremies zouden dan ook weer deels door werknemers moeten worden opgebracht.

Dat laatste erkennen de vakbonden ook. Zij willen namelijk nog een stap verder gaan. Zij willen de verantwoordelijkheid over die sociale fondsen en daarmee de invloed over de uitkeringen weer terug. In hun ogen zijn de sociale fondsen van hen. Vroeger was dit ook zo. Er waren bedrijfsverenigingen (zoals het GAK) die werden bestuurd door werkgevers en vakbonden en zij voerden de sociale zekerheid uit. Later gingen die op in het UWV.

Ik zou zeer terughoudend zijn om sociale partners weer aan het stuur te zetten. Het leverde destijds de WAO-crisis op. Al te soepele keuringen leidden ertoe dat de WAO een afvloeiingsregeling werd. Dat wil je niet opnieuw.

Maar dat de premies nu als een soort belastingen worden gebruikt, heeft grote nadelen. Werkgevers betalen deze premies over hun loonsom, dus bedrijven met veel werkgelegenheid betalen veel meer dan bedrijven met weinig personeel. Vreemd toch dat de bijdrage aan bijvoorbeeld Defensie is gekoppeld aan de loonsom? Dat maakt arbeid onnodig duur en holt de loonruimte uit.

AIQ

Wellicht denk je nu: AIQ, wat is dat in vredesnaam? Aan de cao-tafel weten ze ogenblikkelijk waar het over gaat. Want deze AIQ werkt tussen werkgevers en vakbonden als een rode lap op een stier. Het staat voor de arbeidsinkomensquote en geeft aan welk deel van wat we in Nederland verdienen naar beloning van werkenden gaat. Het spiegelbeeld is daarmee wat naar bedrijfswinsten gaat en dus naar aandeelhouders. De AIQ geeft dus de verdeling tussen arbeid en kapitaal weer.

En de discussie is - naast de vraag wat deze grofmazige indicator eigenlijk zegt - of die AIQ dalend is of stabiel. De vakbonden wijzen erop dat de AIQ over de lange termijn afneemt en er dus een steeds kleiner deel van wat we verdienen naar werkenden gaat. Het zal je niet verrassen dat de werkgevers beweren dat de AIQ weliswaar wat schommelt, maar grosso modo stabiel is. Ze hebben enkele jaren geleden ook onderzoek laten doen door SEO Economisch Onderzoek. Niet helemaal verrassend concludeerde SEO wat opdrachtgever VNO altijd al vond: de AIQ is stabiel.

Veel hangt af van het moment waarop je begint met de trend. Start je in de jaren zeventig, dan zie je een duidelijk daling. Dat stelde SEO ook: “Langere reeksen laten een meer diffuus beeld zien: de AIQ is weliswaar teruggelopen sinds de jaren ’70, maar lag toen op een uniek hoog niveau.” Werkgevers zeggen terecht dat ze niet terugwillen naar die tijd. Niet voor niets spraken ze in de jaren tachtig loonmatiging af, om de concurrentiepositie van Nederland weer te verbeteren.

SEO concludeerde dat de AIQ, afgezien van de jaren zeventig, niet stelselmatig daalt: “Over het algemeen ontwikkelen de reële lonen en de arbeidsproductiviteit zich op de lange termijn redelijk in lijn met elkaar. In de jaren ’70 groeide de loonvoet harder dan de productiviteit. In de jaren ’80 deed zich door het Akkoord van Wassenaar een omgekeerde situatie voor. Gedurende de jaren ’90 en ’00 ontwikkelden productiviteit en lonen zich hand in hand. Sinds de jaren ’10 blijven de lonen achter bij de productiviteit, al verdwijnt dit verschil naar verwachting grotendeels in de komende twee jaren.” Let wel: dit zijn teksten uit 2018, alweer even geleden dus.

Ik rakel dit allemaal op omdat het CBS ook de AIQ jaarlijks meet en meldt. Deze week kwam het cijfers over 2025. En in dat overzicht wordt in de jaren negentig begonnen. De laatste twee jaar steeg het aandeel van de lonen weer iets, maar over de lange termijn staat die AIQ wel degelijk onder druk. Ook tijdens de periode van extreem hoge inflatie stegen de winsten en pas de jaren na de inflatie haalden de lonen de prijsstijging weer een beetje in. Dat leidde tot een licht stijgende AIQ, maar het bedrijfsleven heeft weinig te klagen over de hoogte van de lonen. Het plaatje maakt ook meteen duidelijk waarom vakbonden flinke looneisen blijven stellen. Zij vinden dat er niet iets in te halen is.

Verder lezen

COLUMN Hoe bedrijven proberen vanuit ’Tower of Power’ ons land te regeren

NIEUWS Bedrijven pakken steeds grotere hap uit verdiensten, werknemers blijven achter

ACHTERGROND ’Absurde belasting’ jaagt technerds weg: ’Mensen gaan net zo lief in Barcelona werken’

ACHTERGROND Hierom gaan prijzen als raket omhoog maar dalen ze traag: ’Laat die prijs maar lekker staan, anders denkt consument dat het goedkoper kan’

INTERVIEW Werkgever is kosten zieke werknemer zat en wil tweede ziektejaar niet meer doorbetalen: ’Inzetten op simpelere cao’s’

COLUMN Rechters laten burgers die braaf te veel spaartaks betaalden in de kou staan

En iets heel anders:

INTERVIEW Bevlogen bioloog Anne van Dijk (33) vond in Artis haar droombaan: ’Ik wil dat andere mensen ook om de natuur gaan geven’

Stay connected abroad without expensive roaming

Traveling soon? Avoid surprise roaming charges with Saily. Get affordable data plans in over 200 destinations worldwide.

Download the Saily app, select your destination, and activate instantly, no local SIM card needed.

Saily Ultra members enjoy exclusive travel perks including airport lounge access and fast-track services.

Plus, every purchase earns you credits toward your next plan. Built-in ad blocker and security features reduce data usage by up to 28.6%, saving you even more.

Get 24/7 support and a full refund if your device isn't compatible.

Travel smart, stay connected.

Download SAILY in your app store and use code newsletter15 at checkout to get an exclusive 15% off your first purchase.

Get 15% off now

^{Chat support available 24/7. Get a full refund if your device isn’t eSIM compatible.}

Interview ‘Jasmine en de kritische stemmen’

Een persoonlijk interview over economie, journalistiek, optreden op de televisie, maar vooral ook over mijn jeugd en mijn drijfveren. Ik kreeg mooie reacties, vanuit mijn werk, maar ook van vrienden en familie. Het was best een spannend gesprek omdat ik open en eerlijk wilde zijn over mijn achtergrond. Jasmine stelde oprechte vragen, ik gaf oprechte antwoorden.

Podcast - Kwestie van Centen

Waar staan we halverwege het jaar economisch en politiek? In Kwestie van Centen bespreekt ik dat met ING-hoofdeconoom Marieke Blom. ’Het kabinet heeft de handen vol met hervormingen, de economische investeringen moeten van Europa komen.’ Blom vindt dat we optimistisch kunnen zijn: ’Kom op, het glas is halfvol. Het gaat economisch goed, we zijn welvarend en gelukkig.’ Luister de nieuwste aflevering van ‘Kwestie van Centen’ hier. Ook op Spotify en iTunes.

Dit was de podcast van vorige week. Ook de moeite waard. Met fiscalist Cor Overduin besprak ik alle politieke chaos rond box 3, een onderwerp dat veel emoties losmaakt:

Wil je mij als spreker?

Wil je mij boeken als spreker, panellid of columnist? Bekijk mijn profiel bij Speakers Academy of mail.

LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/vissermartin/

Website: https://martinvisser.info/