Sponsored by

Hallo,

Wat bracht “woensdag gehaktdag” ons, de jaarlijkse Verantwoordingsdag in Den Haag? Het oordeel van de Algemene Rekenkamer over het kabinet-Schoof was snoeihard, maar wat gaat er structureel mis in de politiek? Mijn podcast van deze week gaat over die vraag en ik schrijf erover in deze nieuwsbrief. Verder bespreek ik de laatste stand in de verhoudingen tussen kabinet en sociale partners. De werkgevers hebben kleur bekend en steunen de vakbonden op belangrijke onderdelen. Hoe vindt het kabinet nu een uitweg uit deze impasse? Of zijn stakingen de komende weken onvermijdelijk geworden? Lees het deze week in mijn nieuwsbrief.

Veel leesplezier!

Martin

Woensdag gehaktdag

De Algemene Rekenkamer publiceert jaarlijks op Verantwoordingsdag een enorme lading papier. Afgelopen woensdag was het weer ‘woensdag gehaktdag’ in Den Haag en dan legt het kabinet verantwoording af over de resultaten van afgelopen jaar. Daar horen een batterij kritische Rekenkamer-rapporten bij, voor elk departement eentje.

Deze woensdag is de tegenhanger van Prinsjesdag, de derde dinsdag in september, de dag waarop de regering haar plannen bekend maakt. Traditioneel is er veel meer aandacht voor het presenteren van nieuw beleid dan voor het achteraf uitleggen wat er van al die mooie plannen terecht is gekomen.

De Rekenkamer kijkt traditioneel naar de foutenmarge in de begroting. Welk deel van de uitgaven, inkomsten en verplichtingen kan het kabinet goed verantwoorden. De toegestane foutenmarge is 1% en Nederland presteert hier doorgaans heel goed. Zeker als je dat vergelijkt met veel andere Europese landen. Maar de Rekenkamer constateert dat het aan de verplichtingenkant al een tijdje niet goed gaat.

“Fouten en onzekerheden blijven binnen de door het parlement gestelde tolerantiegrens van 1%. Bij de verplichtingen is dat niet het geval: daar wordt de tolerantiegrens van 1% overschreden. Daar constateren wij onzekerheden bij de inkopen door de minister van Defensie.”

Dat wil niet zeggen dat die orders van Defensie meteen frauduleus zijn, maar hier ligt wel het gevaar op de loer dat de inkoop van militair materieel niet altijd even efficiënt gebeurt en het risico van fraude is er wel degelijk. Dat de Rekenkamer dit opmerkt, is belangrijk. Defensie staat immers op het punt om miljarden extra uit te geven. Vanwege de urgentie worden orders niet altijd via een aanbesteding gedaan, maar rechtstreeks. Weten we zeker dat hier niet een te hoge prijs wordt betaald? Weten we zeker dat er geen sprake is van vriendjespolitiek?

De Rekenkamer rapporteert met name over 2025 en de conclusie is vrij dodelijk voor het kabinet-Schoof. Het kabinet is beloften niet nagekomen. Kortetermijndoelen werden niet gehaald en langetermijndoelen raakten ook uit beeld. Een voorbeeld: het budget voor woningbouw werd maar deels benut. En in vier jaar tijd kwamen er 18.000 flexwoningen bij, waar er 15.000 per jaar waren beloofd.

Je ziet meteen dat dit niet alleen een probleem van Schoof was. En dat de problemen na Schoof ook niet automatisch zijn opgelost. Bij mij blijft hangen dat de politiek al vele jaren niet levert wat zij belooft. Er spelen veel problemen tegelijkertijd (neem woningbouw, stikstof, netcongestie, toeslagenschandaal) en opeenvolgende kabinetten lopen totaal vast in de uitvoering.

Dat zie je op vele fronten terug. Bij de belastingen, uitkeringen, politie, asiel, arbeidsmigratie, rechtsketen enzovoort enzovoort. Rode draden zijn onder meer: personeelstekorten, verouderde ICT-systemen, scheiding tussen beleid en uitvoering, onderbezetting van de uitvoering, achterstallig onderhoud, kortetermijndenken in de politiek, het steeds complexer maken van beleid.

Maar soms beloven politici domweg te veel, zo concludeert de Rekenkamer. In mijn podcast Kwestie van Centen merkte vicepresident Ewout Irrgang op dat als het jaar op jaar niet lukt de beoogde 100.000 woningen te realiseren, dan is het doel misschien niet realistisch.

Het bracht de Rekenkamer samen met de Ombudsman en de Raad van State tot een nuchter advies aan het kabinet: doe wat je belooft, maar beloof alleen wat je kunt.

Persoonlijk ben ik best somber over de mogelijkheden van politici en beleidsmakers om dit schip te keren. Stelsels zoals het belastingstelsel zijn inmiddels zo ingewikkeld gemaakt dat we er niet meer vooruit of achteruit mee kunnen. En geld voor onderhoud van ICT of fysieke infrastructuur is er vaak niet.

Toch zal het kabinet-Jetten het moeten proberen. Met name stikstof en netcongestie zijn twee grote problemen die Nederland op slot zetten. Die impasse moet doorbroken worden.

The AI Newsletter That Answers Your Questions in 5 Minutes

AI can do a lot, but most AI newsletters leave you wondering what’s actually worth trying. 

That’s where The Shift comes in. They don’t just tell you “what’s new” in AI. 

Every edition answers one question: What can you do with AI today that saves you time, money, or effort?

You’ll see real-world examples, step-by-step mini-guides, and instantly usable prompts under 5 minutes a day.

Plus free access to 3,000+ AI tools and 1000+ mega prompts so you can apply what you learn right away.

No hype, no wasted time, and no “just in case” news. If it’s in The Shift, it’s because it can make your work better today.

And right now, 3 subscribers win a free 1-year Claude Pro subscription. One click to enter.

Subscribe Now - It's Free!

Polderakkoord

Vorige week schreef ik al dat er weinig financiële logica zit achter de bezuinigingen van 6,5 miljard euro op AOW, WW en WIA. Dat er geld moet komen voor Defensie is helder, maar dat is voor vakbonden natuurlijk nog geen doorslaggevende reden om akkoord te gaan met deze pijnlijke ingrepen.

De houdbaarheid van de AOW is sinds het Pensioenakkoord van 2019 eerder verbeterd dan verslechterd. Oftewel: dat vergrijzingsprobleem is keurig opgelost. Het lijkt me ook een acceptabele en rechtvaardige uitkomst dat we acht maanden langer doorwerken als we gemiddeld een jaar langer leven.

Vakbond FNV hield vrijdagochtend een uitgebreide sessie voor media over de feiten en cijfers achter AOW, WW en WIA. De bond stelt dat er ook geen financiële noodzaak is om op WW en WIA te bezuinigen. Op basis van officiële cijfers van onder meer het CBS toont de vakbond aan dat de totale kosten van deze uitkeringen helemaal niet uit de pas lopen.

Overigens denk ik dat er wel degelijk een reden is om je zorgen te maken over de WIA. Het aantal arbeidsongeschikten groeit en het UWV geeft aan dat het ze over de schoenen loopt. Mensen moeten oeverloos wachten op keuringen, het loopt in de uitvoering vast. Het zou dan wel logischer zijn om niet bij de bezuiniging te beginnen maar met elkaar na te denken over een werkend stelsel.

Minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken wil volgende week reageren op het ultimatum van de vakbonden. Maandag loopt die deadline af, er is nu al een eerste OV-staking aangekondigd.

De oplossing voor deze impasse is dat Vijlbrief een goed onderwerp bedenkt voor besprekingen tussen werkgevers, vakbonden en kabinet. Werkgevers hebben zich immers deels geschaard achter de bonden. VNO-NCW wil het hele onderwerp AOW van tafel en bezuinigingen parkeren.

VNO biedt een uitweg: praat over de toekomst van de economie. Via dit brede onderwerp is er voldoende te bespreken tussen kabinet en sociale partners. Dat is namelijk de kunst van het polderonderhandelen. Geef alle drie partijen iets waarbij ze wat kunnen winnen. Over de bezuinigingen kunnen vakbonden alleen maar achteruit onderhandelen.

Via de toekomst van de economie kun je het hebben over investeringen, productiviteit, arbeidsmarkt en tal van andere onderwerpen. Op die manier kan de sociale zekerheid alsnog ter sprake komen.

De gedachte van de nieuwe werkgeversvoorzitter Coen van Oostrom is dat je in de toekomst niet steeds van dit soort moeilijke discussies over bezuinigingen krijgt als de economische groei structureel hoger ligt.

Want dat Nederland afstevent op een jaarlijkse groei van een magere 0,5 procent is ook een vergrijzingsprobleem. Als je je daarbij neerlegt, dan wordt het steeds moeilijker om de verzorgingsstaat overeind te houden.

Meer lezen?

Column: Nieuw pensioen is totaal onbegrijpelijk en niet koopkrachtig

Nieuws: Ondernemers hoesten 119 miljard belasting op, maar beleid zet die inkomsten op het spel: ’Daar staan politici vaak niet bij stil’

Achtergrond: Niet alleen benzine en diesel: deze producten werden tot wel 40% duurder sinds oorlog Midden-Oosten

Interview: Werkgevers willen hogere AOW-leeftijd van tafel: ’Zet dit plan in de ijskast en vries de sleutel in’

Podcast - Kwestie van Centen

De Algemene Rekenkamer komt tot de conclusie dat Nederland op veel fronten tegen uitvoeringsproblemen aanloopt. Vicepresident Ewout Irrgang van de Rekenkamer vertelt in Kwestie van Centen dat de politici keer op keer hun eigen doelen niet halen. ’Hoogopgeleide beleidsmakers werken gescheiden van de organisaties die al dat complexe beleid moeten uitvoeren.’ En dus gaat het op tal van fronten mis: rond belastingen, wonen, toeslagen, asiel, energie en stikstof. ’Als je jaar na jaar geen 100.000 huizen bouwt, moet je je doelen misschien bijstellen.’

Luister de nieuwste aflevering van ‘Kwestie van Centen’ hier. Ook op Spotify en iTunes.

Wil je mij als spreker?

Afgelopen week mocht ik directie en staf van Ouwehand Bouw Groep bijpraten over de macro-economische trends en de geopolitieke onzekerheden. Wat zijn economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten en welke consequenties heeft de politiek van Donald Trump voor ondernemers in Nederland?

Wil je mij ook boeken als spreker, panellid of columnist? Bekijk mijn profiel bij Speakers Academy of mail.

LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/vissermartin/

Website: https://martinvisser.info/