Hallo,

Deze zaterdag weer een actuele nieuwsbrief. Ik ga in op het consumentenvertrouwen, kijk naar de historische ontwikkelingen ervan en beschrijf wat de gevolgen kunnen zijn van steeds somberder consumenten. En ik sta stil bij 1 mei, de Dag van de Arbeid én de dag dat een nieuw FNV-bestuur aantrad. Met een strijdbare Hans Spekman als kersverse voorzitter. Wat gaat dat betekenen voor het kabinet?

Veel leesplezier!

Martin

Sombere consument

De Nederlander is somber. Nog niet eens zozeer over zijn eigen financiën, maar vooral over de economie. Maandelijks meet het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) het consumentenvertrouwen en die graadmeter staat al zes jaar onafgebroken in het rood. Dat betekent dat er meer pessimisten dan optimisten zijn.

Dit is sinds de jaren tachtig niet meer voorgekomen. Toen was dat economisch pessimisme een uitvloeisel van twee oliecrises in de jaren zeventig. In Nederland kwam Ruud Lubbers aan de macht. Deze CDA-premier was enkele jaren bezig om onze economie weer in het gareel te krijgen en de staatsschuld terug te dringen.

Economen erkennen dat het pessimisme niet altijd rijmt met de feitelijke omstandigheden. Zo was het dal in het consumentenvertrouwen tijdens de energiecrisis van 2022 onwaarschijnlijk diep, veel dieper dan tijdens de eurocrisis toen we met een oplopende werkloosheid en een inzakkende woningmarkt kampten.

De stand van de economie beïnvloedt dit sentiment wel, maar kan die niet altijd verklaren. In gesprek met Rabo-economen kwam ik erachter wat de laatste jaren de drijvende kracht achter de somberte is: hoge prijzen. Als mensen ergens een hekel aan hebben is het dat.

Nu is het logisch dat het consumentenvertrouwen daalt als de inflatie stijgt. Maar een analyse van de Rabo-economen laat zien dat consumenten niet alleen op inflatie (prijsstijgingen) reageren, maar ook op de absolute hoogte van de prijzen. Oftewel: veel consumenten zijn nog steeds bloedchagrijnig van de hoge prijzen die sinds de inflatiegolf niet meer zijn gedaald.

Dat de lonen gemiddeld genomen die prijsstijgingen inmiddels goed hebben gemaakt, doet er dan blijkbaar niet toe. Dat een pondspak Douwe Egberts 9,99 euro kost, voelt voor veel consumenten gewoon niet goed. Het kost tijd voordat het nieuwe prijsniveau voldoende tussen de oren zit.

Je ziet nu ook dat recent het vertrouwen stevige knauwen krijgt. Zowel in maart als in april heeft het CBS verder afnemend sentiment gemeten als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Veel mensen realiseren zich dat er zich door de dure olie en gas weer een nieuwe inflatiegolf aandient. En we zijn nog nauwelijks bekomen van de vorige.

Reden dus voor de centrale banken en het kabinet om alert te zijn. We hebben zo’n hekel aan die prijsstijgingen dat we ons economisch gedrag erop aanpassen. Consumenten besteden minder en sparen meer. Als inflatie langer aanhoudt, zal dat dus drukken op de economische groei.

De Nederlandse economie kwam in het eerste kwartaal min of meer tot stilstand, zo maakte het CBS deze week bekend. Vooral inzakkende exporten waren de oorzaak. Plús: wegvallende consumentenbestedingen. En dan moet die inflatiegolf nog gaan komen.

(Lees deze uitgebreide beschouwing over het chronisch lage consumentenvertrouwen: Vertrouwen consument krijgt nieuwe knauw: ’Economie is redelijk, maar de vibe is slecht’.)

FNV nieuwe stijl

Strijd loont. Dat was de boodschap die de kersverse voorzitter van vakbond FNV zijn gehoor voorhield tijdens de viering van de Dag van de Arbeid op het Museumplein. Hans Spekman, ras-PvdA’er, is op 1 mei begonnen als voorman van de vakbond en hij gooit meteen de beuk erin.

In zijn toespraak haalde hij voorbeelden aan van overwinningen van de vakbond door acties. Onder meer de cao voor rijksambtenaren. Dankzij het kabinet-Schoof zouden de rijksambtenaren voor een jaar op nullijn moeten maar na acties is er een akkoord bereikt over een loonstijging met 2,7 procent. Daarmee wordt ongeveer de inflatie goedgemaakt.

Spekman geeft de vakbond weer zijn klassieke rol terug. En dat is gezien de kabinetsplannen ook wel logisch. De voorstellen om aan de AOW te tornen en om voor zes milljard te bezuinigingen op de uitkeringen (WW en WIA) geven hem genoeg munitie voor acties. Ongetwijfeld houden de FNV en oppositiepartij Pro elkaars hand daarbij stevig vast.

In zijn speech bleef onduidelijk hoe die strijd eruit zou gaan zien. Dat de bond niet met het kabinet om tafel wil zolang het plan voor versnelde AOW-leeftijdsverhoging er nog ligt, is wel duidelijk. Maar wat gaat de FNV dan precies doen?

Dat werd later op vrijdagmiddag duidelijk: de vakbond kondigde acties in het openbaar vervoer aan. Leden in het stads- en streekvervoer willen met werkonderbrekingen het kabinet op andere gedachten brengen.

Het is een logisch dreigement, want het is een effectief middel dat de vakbond met succes kan inzetten. De organisatiegraad onder personeel op treinen, trams en bussen is relatief hoog. En stakingen in het OV zijn zichtbaar en genereren veel publiciteit.

Dat de FNV voorlopig niet aan tafel gaat met het kabinet, is begrijpelijk. Premier Jetten heeft een minderheidsregering en zonder steun van de oppositie gebeurt er niets. De FNV heeft dan ook geen enkel belang om te gaan onderhandelen omdat de bond daarmee al meteen in de compromis-stand zou staan en dingen moet gaan weggeven. Actie voeren is lonender.

Is het de opmaat naar nieuwe verhoudingen in de polder? Wordt strijd inderdaad het FNV-model? De situatie doet me denken aan 2004 toen de vakbonden een zeer grote demonstratie op het Museumplein wisten te organiseren tegen versobering van vut en prepensioen.

Het is echter de vraag of mensen anno 2026 opnieuw zo massaal in beweging gaan komen. Bussen en trams stilleggen is één ding, het Malieveld of het Museumplein vol krijgen is iets anders. Al zijn AOW en uitkeringen wel goede thema’s voor een vakbond om zich op te profileren.

Anderzijds: dit land moet ook geregeerd worden. De FNV is ook altijd een trouwe poldergenoot geweest. Moeilijke onderwerpen werden daarbij niet gemeden. Denk maar aan het moeizaam tot stand gekomen pensioenakkoord uit 2019.

Maar misschien komt daar wel de pijn vandaan. Het is uitgerekend dat akkoord dat met de AOW-plannen geschonden wordt. Als het kabinet het AOW-voorstel volledig van tafel haalt, zonder de vakbonden om alternatieve AOW-ingrepen te vragen, dan ontstaat er mogelijk ruimte om alsnog in gesprek te komen.

Podcast - Openhartig interview met FNV'er Nine Kooiman: 'Het is heftig om een klein kind bij zijn moeder te moeten weghalen'

Nine Kooiman wordt naast Hans Spekman het nieuwe gezicht van vakbond FNV. Als vicevoorzitter gaat ze het gevecht aan over de geplande bezuinigingen op de sociale zekerheid en de verhoging van de AOW-leeftijd. ,,Wij gaan niet mee in het spreadsheet-denken van Den Haag”, zegt ze in Kwestie van Centen. ,,Ik word niet de vuilnisvrouw van dit kabinet.” De SP’er begon ooit als jeugdhulpverlener, een ervaring die ze nog altijd met zich meedraagt: ,,Ik heb bij jeugdzorg met eigen ogen gezien hoe gezinnen gemangeld worden door het systeem.”

Luister de nieuwste aflevering van ‘Kwestie van Centen’ hier. Ook op Spotify en iTunes.

Wil je mij als spreker?

Wil je mij boeken als spreker, panellid of columnist? Bekijk mijn profiel bij Speakers Academy of mail.

LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/vissermartin/

Website: https://martinvisser.info/